Matriz funcional e fitoquímica · Fase 4

Isto é un mapa da literatura sobre as plantas, non unha declaración de propiedades da bebida.

Que di esta matriz e que non di

O que segue é un mapa da literatura sobre as materias primas, non unha declaración de propiedades da bebida. Os compostos e mecanismos recollidos están descritos para a planta, para extractos illados ou para modelos experimentais, e a maior parte da evidencia é in vitro ou preclínica.

Para que calquera deses efectos se poida atribuír ao produto rematado fan falta dúas cousas que esta fase aínda non ten: a concentración real de cada composto no líquido envasado, medida analiticamente, e a dose que se acada nunha ración de consumo razoable. Esa é a pregunta que abre a fase 5.

Perfil fitoquímico do lúpulo

O lúpulo (Humulus lupulus) é o eixe bioactivo máis complexo da formulación: combina compostos fenólicos propios do xénero con terpenos aromáticos compartidos con outras especies da parcela. Tres familias de metabolitos secundarios explican o seu interese funcional.

Prenilflavonoides

Xantohumol e isoxantohumol

Acción descrita Capacidade antioxidante por captación de radicais libres (scavenging). Mecanismo Protección de estruturas celulares fronte ao estrés oxidativo, inhibición da peroxidación lipídica e modulación da resposta inflamatoria. Nota de transferencia O xantohumol é escasamente soluble en auga. Nunha extracción acuosa en frío, a súa concentración no líquido hai que medila: non se deduce da súa presenza no cono.

Evidencia in vitro e preclínica consolidada; ensaios en humanos limitados

Terpenos aromáticos

Mirceno, β-cariofileno e humuleno

Acción descrita Propiedades antiinflamatorias, antiespasmódicas e analxésicas suaves. Mecanismo O β-cariofileno actúa como axonista selectivo dos receptores CB2 do sistema endocannabinoide: é o caso mellor documentado de toda a matriz. Ao mirceno atribúeselle un papel facilitador na permeabilidade de membrana, con evidencia máis feble. Continuidade coa fase 3 Son exactamente os compostos que a extracción en frío estaba deseñada para arrastrar intactos.

Mecanismo CB2 ben establecido; efecto clínico por vía oral menos caracterizado

Principios amargos e neuromodulación

α e β-ácidos e derivados

Acción descrita Modulación neurofuncional e estimulación dixestiva. Efecto relaxante sen sedación pesada nin dependencia asociada. Mecanismo Os α-ácidos estimulan as secrecións gástricas e melloran a dixestión. O efecto sobre o sistema nervioso central atribúese á interacción con receptores GABA-A e a derivados como o 2-metil-3-buten-2-ol. Precisión necesaria Non é que o lúpulo achegue GABA: o GABA de orixe alimentaria apenas atravesa a barreira hematoencefálica. O que está descrito é modulación do receptor, que é unha afirmación distinta.

Uso tradicional documentado; ensaios clínicos escasos e maioritariamente con extractos

Un apunte sobre a fase 3. A extracción en frío elixiuse para evitar a isomerización dos α-ácidos e, con ela, o amargor. Esa decisión organoléptica ten contrapartida funcional: reduce tamén a vía dixestiva asociada aos principios amargos. Non é un erro: é un intercambio que convén ter escrito.

Fichas funcionais das aromáticas

Romeu

Salvia rosmarinus

Principios activosÁcido rosmarínico, carnosol e ácido carnósico.

Actividade descritaNeuroprotección e apoio á memoria de traballo.

VíaCapacidade antioxidante lipídica elevada, estímulo da circulación cerebral e protección do tecido neuronal fronte ao dano oxidativo.

Tomiño

Thymus vulgaris

Principios activosTimol, carvacrol e flavonoides.

Actividade descritaAntiséptico de amplo espectro e protector epitelial.

VíaAcción antimicrobiana e antifúnxica. Protección da mucosa respiratoria e dixestiva e apoio ao equilibrio microbiolóxico.

Herba boa

Mentha spicata / M. × piperita

Principios activosMentol, mentona e acetato de mentilo.

Actividade descritaRefrescante sensorial e antiespasmódico dixestivo.

VíaRelaxación da musculatura lisa do tubo gastrointestinal: favorece o baleirado gástrico e alivia pesadez, dispepsia e náusea.

Fiúncho

Foeniculum vulgare

Principios activostrans-Anetol, estragol e fencona.

Actividade descritaCarminativo e harmonizador organoléptico.

VíaRedución da formación de gases gastrointestinais, alivio do meteorismo e modulación do amargor en formulacións complexas.

Salvia

Salvia officinalis

Principios activosÁcido rosmarínico, flavonoides e monoterpenos, con tuxona baixo control estrito.

Actividade descritaRegulador metabólico e modulador cognitivo.

VíaApoio á función cognitiva e á atención e regulación do estrés oxidativo celular.

Matriz comparativa do perfil funcional

Catro eixes de avaliación, escala de 1 a 5. Cada especie represéntase por separado para que a forma do perfil sexa lexible: superpoñer seis series nun só radar oculta precisamente o que interesa comparar.

Natureza do dato: son puntuacións cualitativas de valoración experta sobre a literatura das especies, non medidas analíticas do produto. Serven para ordenar e comparar; non son cuantificacións nin se poden converter en declaracións de propiedades.

▲ Arriba
Capacidade antioxidante

▶ Dereita
Modulación do estrés e da ansiedade

▼ Abaixo
Eficiencia dixestiva e carminativa

◀ Esquerda
Perfil antimicrobiano e conservante natural

Lúpulo

H. lupulus

Romeu

S. rosmarinus

Tomiño

T. vulgaris

Herba boa

Mentha spp.

Fiúncho

F. vulgare

Salvia

S. officinalis

Especie botánica	Capacidade antioxidante	Modulación do estrés / ansiedade	Eficiencia dixestiva / carminativa	Perfil antimicrobiano / conservante natural
Lúpulo (H. lupulus)	5	5	3	4
Romeu (S. rosmarinus)	5	3	2	4
Tomiño (T. vulgaris)	4	1	3	5
Herba boa (Mentha spp.)	3	2	5	3
Fiúncho (F. vulgare)	3	1	5	2
Salvia (S. officinalis)	4	3	3	4

O que amosa a matriz. Os perfís son complementarios, non redundantes: o lúpulo domina os eixes antioxidante e de modulación do estrés, o fiúncho e a herba boa cobren o eixe dixestivo que o lúpulo non cobre, e o tomiño é o único cun perfil antimicrobiano no máximo. A formulación non é unha suma de ingredientes bos: é unha repartición de ocos.

A formulación non é unha suma de ingredientes bos: é unha repartición de ocos.

Da planta ao vaso: a cuestión da dose

O salto que falta

Ter o composto non é entregalo

Entre o que contén o cono seco e o que chega ao organismo hai catro atenuacións encadeadas: canto se disolve na extracción en frío, canto sobrevive á filtración de 1–5 micras e ao tratamento térmico, canto se degrada durante a vida útil, e canto produto se bebe realmente nunha toma. Ningunha delas se pode estimar: mídense.

Caso ilustrativo

Xantohumol

É o composto máis citado do lúpulo e o peor candidato para unha extracción acuosa en frío, porque a súa solubilidade en auga é moi baixa. Pode estar perfectamente descrito na planta e ser practicamente irrelevante no vaso. É o exemplo de por que esta fase non pode rematar sen analítica do produto.

Risco reputacional. Publicar a matriz de propiedades sen os datos de concentración no produto convértea en reclamo comercial. Para a FGS iso é exactamente a liña que separa a divulgación rigorosa do greenwashing, e cruzala custa máis credibilidade da que gaña calquera etiqueta.

Sen a concentración no líquido envasado, a matriz de propiedades é reclamo comercial, non ciencia.

O laboratorio real

Da ficha bibliográfica á analítica

A caracterización da materia prima e a futura analítica do produto comparten o mesmo espazo: o laboratorio da Universidade da Coruña. Microplacas e pipeteo multicanle son o tipo de medida que esta fase sinala como pendente: a ponte entre o que di a literatura e o que contén realmente a botella.

Familias de metabolitos secundarios no lúpulo: flavonoides, terpenos e α/β-ácidos

Chanzos entre o cono seco e a ración servida: catro atenuacións que só se miden, non se estiman

Equipamento do laboratorio da Universidade da Coruña (3)

Equipamento do laboratorio da Universidade da Coruña (6)

Marco regulatorio e límites de uso

Declaracións de propiedades saudables

Regulamento (CE) 1924/2006

Ningunha das actividades descritas nesta infografía pode trasladarse á etiqueta nin á publicidade do produto sen pasar por este marco. As declaracións de propiedades saudables só son lícitas se están autorizadas e incluídas na lista comunitaria, ou se se amparan nas disposicións transitorias.

As declaracións sobre botánicos están «en espera» (on hold) desde que a Comisión suspendeu a avaliación da EFSA en 2010. O Tribunal de Xustiza da UE confirmou en abril de 2025 (asunto C-386/23) que esas declaracións en espera seguen podendo empregarse ao abeiro do réxime transitorio, pero só as presentadas polos Estados membros dentro dos prazos de 2008 e sempre que cumpran os requisitos xerais do regulamento. As presentadas despois non se poden avaliar nin usar.

Traducido á práctica. O que se pode dicir do produto non depende de canta literatura exista sobre a planta, senón de en que lista está esa declaración concreta. É unha comprobación caso a caso, anterior ao deseño da etiqueta.

Substancia con límite

Tuxona na salvia

A salvia é a única especie da formulación cun composto expresamente restrinxido. A tuxona non está autorizada como substancia aromatizante engadida segundo o Regulamento (CE) 1334/2008, e este fixa niveis máximos para bebidas en función da súa orixe botánica e do seu contido alcohólico.

Dado que a salvia entra por infusión na fase 3, o contido de tuxona do produto final depende do método, do tempo de contacto e da cantidade de materia vexetal. Non é un parámetro estimable a partir da ficha da planta: hai que cuantificalo no líquido envasado e contrastalo cos límites aplicables á categoría da bebida.

Prioridade analítica. De todos os datos pendentes desta fase, este é o único que é unha cuestión de seguridade e non de posicionamento. Debería ser a primeira analítica encargada.

Seguinte fase da serie

05 · A sinerxía na bebida rematada e protocolos de testeo

Patróns de ensamblaxe organoléptica, estabilidade fitoquímica na botella e protocolos analíticos de control de calidade. É onde as preguntas abertas desta fase (concentración real, dose por ración, tuxona) pasan de hipótese a dato.